13:38
9/2

Σιαμάκ Ετεμάντι: «Η λίμπιντο είναι η δύναμη που μας κάνει να δημιουργούμε»

Ο Σιαμάκ Ετεμάντι μας συστήθηκε μέσα από το χώρο της μυθοπλασίας, πρώτα με τις μικρού μήκους ταινίες του και ύστερα με το μεγάλου μήκους ντεμπούτο του «Pari». Φέτος, επιστρέφει με το πρώτο του ντοκιμαντέρ, «Από τι Είμαστε Φτιαγμένοι», το οποίο έκανε την πανελλήνια πρεμιέρα του στο πλαίσιο του 31^ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας Νύχτες Πρεμιέρας.

Με αφορμή την κυκλοφορία της ταινίας στις αίθουσες, μιλήσαμε με τον σκηνοθέτη για το όραμά του πίσω από το συγκεκριμένο φιλμ, τον στόχο που εξαρχής έθεσε, αλλά και την κατάσταση του ελληνικού κινηματογράφου σήμερα. Όσα είχε να μας πει στη διάρκεια της απολαυστικής συζήτησής μας παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Από την προβολή της ταινίας στις 31ες Νύχτες Πρεμιέρας

Ποιο ήταν το πρώτο ερέθισμα για να κάνεις αυτήν την ταινία; Υπήρξε κάποιο προσωπικό βίωμα που σε τράβηξε σε αυτήν την ιστορία;

Ήταν η συνάντηση με τον Άρη, τον πρωταγωνιστή της ταινίας.  Ο Άρης είναι ένας άνθρωπος πολύ δραστήριος και μου μίλησε για την έρευνα που ήθελε να κάνει. Εγώ το βρήκα πολύ ενδιαφέρον. Αν και εγώ είμαι πολύ μεγαλύτερος από τον Άρη και δεν είμαι ανάπηρος, το θέμα μου φάνηκε πολύ ενδιαφέρον. Κάπως έτσι του πρότεινα να κάνω μια ταινία γι’ αυτό.

Ο τίτλος «Από Τι Είμαστε Φτιαγμένοι» πώς συνδέεται με τον θεματικό πυρήνα της ταινίας;

Καλή ερώτηση. Νομίζω ένα από τα βασικά θέματα που σκεφτόμαστε από την αρχή είναι ότι η επιθυμία παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στη σύνθεσή μας, στο τι είμαστε, μας κινητοποιεί. Αυτό που από την αρχή εγώ συνειδητοποιούσα είναι ότι υπάρχει αυτή η κοινωνική πλευρά αυτής της ιστορίας. Λέγαμε λοιπόν ότι θα μιλήσουμε για αυτό το θέμα, για την κοινωνική του διάσταση. Δεν μπορώ να φανταστώ πώς είναι αν ο άλλος όταν με γνωρίζει να αγνοήσει εντελώς και να σβήσει την ερωτική μου υπόσταση. Δεν μιλάω για το σεξ, αλλά για την επαφή. Η λίμπιντο είναι η δύναμη που μας εμπνέει, που μας κάνει να δημιουργούμε. Αισθάνομαι πως είναι τρομερά βίαιοι να αποκλείεις μια ομάδα ανθρώπων επειδή έχουν μια σωματική βλάβη, λες και δεν αυτοί οι άνθρωποι δεν αισθάνονται τίποτα. Κατ΄επέκταση, αν πούμε ότι ένα από τα βασικά θέματα της ταινίας είναι η ερωτική μας υπόσταση και ο τρόπος που μας κινητοποιεί, καταλήγουμε στο ότι αυτή μας η υπόσταση φτιάχνει τον ψυχισμό μας.

Ποια ερωτήματα θα ήθελες να μείνουν στο θεατή μετά το τέλος της προβολής; Τι θα ήθελες να κρατήσει ο θεατής πάνω απ’ όλα από αυτήν την ταινία;

Τα ερωτήματα που είναι πανανθρώπινα. Πραγματικά η αναπηρία, τουλάχιστον για εμένα, είναι ένα θέμα που μας αφορά όλους. Αυτό είναι που ελπίζω να μείνει στο θεατή. Μπορεί η εποχή μας να έχει διευκολύνει το να μιλάς για το θέμα της οικειότητας, τη σεξουαλική εμπειρία, μέσω κάποιων application, αλλά αισθάνομαι ότι γίνεται όλο και πιο δύσκολο. Το άλλο θέμα είναι το θέμα της οικειότητας, να συνδεθείς πραγματικά με μια άλλη ψυχή και να μοιράζεστε αυτήν την εμπειρία. Αισθάνομαι ότι αυτά τα ερωτήματα με έναν ωραίο τρόπο τα θίγει η ταινία σαν μεγεθυντικός φακός. Είναι πανανθρώπινα θέματα. Κάποιοι συμπολίτες μας έχουν μεγαλύτερη δυσκολία σε κάποια θέματα, είτε είναι η κίνηση είτε η πρόσβαση. Αλλά στο βάθος πάντα υπάρχουν αυτά τα υπαρξιακά θέματα που για μένα συνδέονται άμεσα και με τον έρωτα.

Πόσο δύσκολο ήταν να εξασφαλιστεί η απαραίτητη χρηματοδότηση για ένα σχέδιο με ένα θέμα που όταν το πρωτοακούς μπορεί σε κάποιον να φανεί δύσκολο ή στενάχωρο;

Δύσκολο και εύκολο. Με την έννοια ότι είχαμε την υποστήριξη από τον ΕΚΚΟΜΕΔ αλλά και της εταιρείας ΑΒΕ, που είναι μια ιδιωτική εταιρεία, αλλά ήταν δύσκολο να έχουμε τα λεφτά που χρειάζονταν για να κάνουμε μια ταινία όπως θέλουμε. Δεν θέλαμε να συμβιβαστούμε στην ποιότητα της ταινίας, αλλά αυτό μας πήρε παραπάνω χρόνο. Κράτησε έξι χρόνια η διαδικασία. Είναι αυτό που λέμε, αν δεν έχεις αρκετά χρήματα, πρέπει να αφιερώσεις περισσότερο χρόνο για να πετύχεις τον στόχο σου. Αλλά δεν μπορώ να παραπονεθώ, πλησιάσαμε διάφορους θεσμούς και μας βοήθησαν. Θα μπορούσαν να βοηθήσουν περισσότερο, αλλά αυτό είναι μια ευχή που εμείς οι κινηματογραφιστές πάντα έχουμε. Υπάρχει ωστόσο μια αποδοχή, δηλαδή ο κόσμος μας ακούει όταν μιλάμε για αυτό το θέμα. Δε μιλώ για τη χρηματοδότηση. Όταν πλησιάζουμε θεσμούς ή οργανώσεις για την αναπηρία, μας ακούνε, υπάρχει μια ευαισθησία. Βέβαια θα δούμε τώρα όλα αυτά πώς μπορούν να μεταφραστούν σε δράση. Απλώς αισθάνομαι ότι έχει ωριμάσει αυτή η συνθήκη. Υπάρχει μια ελπίδα να γίνει το πρώτο βήμα.

Πιστεύεις ότι αν είχες επιχειρήσει πριν από μερικά χρόνια ή μερικές δεκαετίες να κάνεις την ίδια ταινία για το ίδιο θέμα στον ίδιο τόπο θα ήταν πολύ πιο δύσκολο να βρεις χρηματοδότηση και απήχηση στο κοινό;

Δεν είμαι σίγουρος. Θα έλεγα μάλλον ναι, γιατί νομίζω έχει παίξει ρόλο η μεγαλύτερη ορατότητα που έχουμε λόγω social media. Στις πλατφόρμες και στα social media βλέπουμε αυτούς τους ανθρώπους. Τώρα δεν ξέρω πώς έχει μεταφραστεί αυτό σε μια προσωπική εμπειρία, είναι και ένα θέμα που αγγίζουμε εμείς στην ταινία. Όταν ρωτάμε, ιδιαίτερα τη νέα γενιά, τι πιστεύουν για αυτό το θέμα, όλοι είναι πολύ ανοιχτοί, υπέρ των ίσων δικαιωμάτων. Όταν όμως ρωτάς στην πράξη, «είχες ποτέ σχέση με τέτοιο άτομο;» συνήθως η απάντηση είναι όχι. Νομίζω όμως ότι είμαστε πλέον κάπως πιο ανοιχτοί, τουλάχιστον να αρχίζουμε την κουβέντα.

Σκηνοθετικά υπήρξαν κάποιες ιδιαίτερες απαιτήσεις σε σχέση με τις προηγούμενες ταινίες σου;

Είναι η πρώτη φορά που κάνω ντοκιμαντέρ. Προέρχομαι από το χώρο της μυθοπλασίας και γράφω μόνος μου τα σενάρια, οπότε έχω μια τάση να προσπαθώ να καθοδηγήσω την ιστορία, να ψάχνω να βρω μεγάλα δραματικά γεγονότα. Το ντοκιμαντέρ για μένα ήταν μεγάλο μάθημα. Είναι μία ζωή που εξελίσσεται μπροστά σου. Παίζει καθοριστικό ρόλο αυτό που λέμε «point of view», το βλέμμα σου, πού εστιάζεις, πού δίνεις βάρος. Το μεγαλύτερο μάθημα είναι αυτό: να μάθεις να παρατηρείς το χαρακτήρα, τον άνθρωπο, τη συνθήκη, την κατάσταση.

Η ταινία, παρ’ ότι έχει αυτό το φαινομενικά δύσκολο θέμα, είναι μια ταινία με χιούμορ, στιγμές χαλαρότητας. Ήταν αυτό μια συνειδητή επιδίωξη εξαρχής από μεριάς σου ή κάτι που προέκυψε στην πορεία;

Ήταν εξαρχής ο στόχος. Μιλάμε για έρωτα, μιλάμε για επιθυμία, μιλάμε για συνδέσεις. Υπάρχει αγωνία αλλά και πολλή ελπίδα. Θέλαμε να μοιραστούμε αυτό το πράγμα. Βέβαια, δεν θέλαμε να αποφύγουμε και τις δυσκολίες, γιατί ο έρωτας έχει και πόνο μέσα, έχει δυσκολία, αγωνία. Θέλαμε να είναι όλα μέσα, αλλά σίγουρα να μην είναι μια ταινία στενάχωρη και καταθλιπτική.

Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση στη διάρκεια των γυρισμάτων;

Να μην κάνουμε ένα συμβατικό ντοκιμαντέρ με «ομιλούσες κεφαλές». Επειδή το θέμα είναι ο έρωτας, έπρεπε όλοι να νιώθουμε εμπιστοσύνη, άνεση. Αυτό χρειάζεται χρόνο για να σε μάθει ο άλλος, να σε εμπιστευτεί, να μη νιώθει ότι μιλά απλώς σε μια κάμερα. Να μπορεί να μιλά για τις αγωνίες, τις ελπίδες του.

Υπήρξε κάποιο στοιχείο από το αρχικό όραμά σου για την ταινία το οποίο άλλαξε δραστικά στη διαδικασία της δημιουργίας μέχρι την τελειωμένη εκδοχή;

Δεν θα το έλεγα. Επειδή προέρχομαι από το χώρο της μυθοπλασίας, ήθελα να κάνω μια ταινία με αρχή, μέση και τέλος, να υπάρχει μια εξέλιξη, ένας στόχος στην ταινία. Στην πραγματική ζωή όμως συχνά δε φτάνουμε στον στόχο μας.

Είσαι ευχαριστημένος από την αποδοχή της ταινίας μέχρι στιγμής;

Τώρα θα γίνει το μεγάλο άνοιγμα. Η ταινία έχει παιχτεί ελάχιστες φορές. Πρώτη φορά παρουσιάστηκε στις Νύχτες Πρεμιέρας. Τώρα προσπαθούμε να οργανώσουμε μια καμπάνια, το λεγόμενο «Instant Campaign» γύρω από την ταινία. Θέλουμε να υπάρχει μια συζήτηση μετά και πέρα από την ταινία. Κάναμε κάποιες προβολές το Δεκέμβριο με αφορμή την παγκόσμια ημέρα αναπηρίας. Αυτό που με ικανοποιεί πολύ είναι ότι αρκετοί άνθρωποι μετά την προβολή που κάναμε στο φεστιβάλ λένε ότι η ταινία μένει μαζί τους για καιρό, ότι τη σκέφτονται, κι αυτό είναι πάρα πολύ ωραίο. Αυτό που ιδιαίτερα ικανοποιεί εμένα και τον Άρη και όλους τους συντελεστές είναι ότι ο κόσμος δείχνει ενδιαφέρον για το θέμα.

Σε ενδιαφέρει μια ταινία μυθοπλασίας με αυτό το θέμα;

Όλη αυτή η εμπειρία με έχει αλλάξει. Αισθάνομαι ότι και στις επόμενες ταινίες μυθοπλασίας μου θα μπουν στοιχεία από αυτήν. Θα εμφανιστούν καταστάσεις, χαρακτήρες, νομίζω είναι αναπόφευκτο.

Έχεις πλάνο για επόμενη ταινία;

Επειδή μας πήρε τόσο καιρό, η επόμενη ταινία πάλι θα είναι ντοκιμαντέρ, που έχει πηγάσει μέσα από αυτήν την ταινία που έκανα. Είναι μια ταινία για μια κολεκτίβα ανθρώπων και καλλιτεχνών, με ή χωρίς αναπηρία, στη Θεσσαλονίκη. Μετά από αυτό ελπίζω να γυρίσω στη μυθοπλασία.

Πώς βλέπεις την κατάσταση του κινηματογράφου στην Ελλάδα τελευταία; Από τη μια έχουμε άνθιση του ενδιαφέροντος του κοινού για τις ελληνικές ταινίες, τουλάχιστον σύμφωνα με τη δική μου εντύπωση, από την άλλη έχουμε πρωτοβουλίες όπως η Ορατότης Μηδέν, η οποία φανερώνει μια πολύ μεγάλη δυσαρέσκεια των δημιουργών απέναντι στους φορείς χρηματοδότησης. Πώς το βλέπεις όλο αυτό;

Είμαι αισιόδοξος άνθρωπος εκ φύσεως. Δεν ξέρω αν έχω δίκιο, αλλά εγώ πάντα βλέπω τα πράγματα από μία θετική πλευρά. Μου αρέσει πάρα πολύ και μου δίνει ελπίδα ότι υπάρχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον στο κοινό για τις ελληνικές ταινίες. Αυτό δείχνει βέβαια και μια βελτίωση της ποιότητας των παραγωγών και των ταινιών στην Ελλάδα. Νομίζω ότι είναι ένας πολύ σημαντικός αγώνας το να κερδίσεις την εμπιστοσύνη του κοινού με όλων των ειδών τις ταινίες. Το θεωρώ πολύ σημαντικό, ίσως το πιο σημαντικό, και πρέπει να επικεντρωθούμε σε αυτό, να δώσουμε όλο το βάρος. Τώρα όσον αφορά στη χρηματοδότηση, σίγουρα μπορεί πάντα να υπάρχει μια βελτίωση, αλλά νομίζω αυτό που θα βοηθήσει είναι μια σταθερότητα, να μην αλλάζουν τα πράγματα ανάλογα με την εκάστοτε κυβέρνηση. Να υπάρχει μια σταθερή συζήτηση για την υποστήριξη του κρατικού μηχανισμού.

INFO
Η ταινία «Από Τι Είμαστε Φτιαγμένοι» κυκλοφορεί 12 Φεβρουαρίου στους κινηματογράφους από την Tanweer.